Program Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (OLIOC) na lata 2025–2026 został przyjęty 27 maja 2025 roku i stanowi jeden z kluczowych elementów wzmacniania bezpieczeństwa mieszkańców. Województwo pomorskie otrzymało w 2025 roku na ten cel 283 792 691 zł, z czego do tej pory wykorzystano około 241 mln zł, czyli 85% dostępnych środków. W samym powiecie malborskim, wraz z gminami, wydatkowano ponad 10 mln zł m.in. na szkolenia, zakup sprzętu, działania edukacyjne oraz przygotowanie jednostek ratowniczych do reagowania kryzysowego.

Realizacja programu była jednym z głównych tematów konferencji „Ochrona ludności, obrona cywilna, zarządzanie kryzysowe – bezpieczeństwo w regionie Żuław i Powiśla”, która odbyła się na początku stycznia 2026 roku w Malborku. Wydarzenie zorganizowane przez starostę malborskiego Piotra Szwedowskiego, pod patronatem wojewody pomorskiej Beaty Rutkiewicz, pokazało wyraźnie, że niemal wszystkie samorządy powiatu wykorzystały środki niemal w całości. W 100% zrobiła to Gmina Miłoradz, a bardzo wysokie wskaźniki odnotowały m.in. Gmina Wiejska Malbork (99,86%), Nowy Staw (99%) czy Starostwo Powiatowe w Malborku (98,68%). Na tym tle Miasto Malbork, z poziomem realizacji 64,40%, wypadło zdecydowanie najsłabiej.

Wątpliwości wokół wydatkowania pieniędzy pojawiały się jednak już wcześniej. Podczas sesji budżetowej Rady Miasta Malborka 30 grudnia 2025 roku radna Marta Dorobek dopytywała o brak ofert w przetargach oraz o to, czy środki z programu udało się wydać w terminie. W odpowiedzi zastępca burmistrza Jan Tadeusz Wilk zapewniał, że zasadnicza część zakupów została zrealizowana, a jedynie niewielka kwota – około 300 tys. zł – miała zostać wydatkowana w kolejnym roku za zgodą Urzędu Wojewódzkiego.

Kolejne zaskakujące deklaracje padły podczas nadzwyczajnej sesji Rady Miasta 15 stycznia 2026 roku. Radny i jednocześnie przewodniczący zespołu ds. bezpieczeństwa powołanego przez Burmistrza Malborka, Maciej Kędzierski, ponownie pytał o niewydatkowane środki z programu OLIOC, określając je jako kwestię „rzekomo przepadłych” pieniędzy przeznaczonych na bezpieczeństwo.

– „Czy faktycznie te pieniądze przepadły, czy też to fałszywa informacja krążąca w mediach społecznościowych? Czy będzie możliwość ich wykorzystania w przyszłym roku? Z czego wynika, że nie udało się nam wydać całej przyznanej kwoty w tym roku – czy to kwestia specyfiki asortymentu, czy inna przyczyna?” – pytał radny Kędzierski.

Burmistrz Marek Charzewski wyjaśnił, że 928 tys. zł nie zostało wydane z powodu oszczędności wynikających z przetargów, które – jak twierdził – zostaną uwzględnione w puli środków na 2026 rok. Dodał, że około 162,5 tys. zł nie udało się wydać z powodu braku dostępności części sprzętu na rynku.

– „Po prostu ktoś w Internecie nastraszył mieszkańców, że te pieniądze nie zostaną wydane” – skomentował wyjaśnienia Burmistrza radny Kędzierski. Czy jednak rzeczywiście można przyjąć takie uproszczenie, biorąc pod uwagę stanowisko Wojewody i oficjalne dokumenty?

Te deklaracje stoją jednak w sprzeczności z informacjami przekazanymi przez Wojewodę Pomorską. Oficjalne stanowisko Biura Wojewody Pomorskiej, przekazane przez Annę Kowalewską, jednoznacznie zaprzecza takim interpretacjom. Jak wynika z odpowiedzi, wszystkie niewykorzystane środki OLIOC w 2025 roku musiały zostać zwrócone do budżetu państwa do 31 grudnia 2025 r. i nie mogą być traktowane jako tzw. „niewygasy”. Nie istnieje również mechanizm automatycznego doliczania niewydatkowanych środków do dotacji przyznawanych w 2026 roku.

Co więcej, wojewoda potwierdziła, że samorządy miały możliwość albo przekazania swojej części dotacji innym JST na terenie powiatu, albo – w przypadku problemów z dostępnością sprzętu – dokonania zakupu asortymentu o podobnych parametrach po sporządzeniu aneksu do umowy. Oznacza to, że istniały narzędzia pozwalające uniknąć zwrotu części środków.

Z kolei Urząd Miasta Malborka, odnosząc się do pytań redakcji, wskazał, że Miasto otrzymało w 2025 roku dokładnie 3 181 308 zł i do końca tamtego roku wydatkowano 2 090 237,10 zł, co stanowiło 65,7 proc. całej dotacji. Magistrat tłumaczy, że niewykorzystanie pełnej kwoty wynikało z dwóch przyczyn: oszczędności uzyskanych w postępowaniach przetargowych oraz braku dostępności części specjalistycznego sprzętu na rynku. Wśród niezrealizowanych zakupów wymieniono m.in. pompy do wody zanieczyszczonej, kontenery mieszkalne czy elementy systemu monitoringu. Fakty te stoją jednak w sprzeczności z publicznymi wypowiedziami burmistrzów, które sugerowały mieszkańcom, że środki te nie przepadły i wrócą do miasta w 2026 roku.

Równocześnie Urząd Miasta przyznaje, że niewykorzystane środki nie zostały wydane w 2025 roku i nie posiada obecnie wiążącej informacji o ich przesunięciu na rok 2026. Mimo to kwota wynikająca z oszczędności została wskazana we wniosku o dofinansowanie na 2026 rok, który opiewa na 4,48 mln zł. Jak jednak jasno wynika z odpowiedzi Wojewody Pomorskiej, nie oznacza to zabezpieczenia ani „odzyskania” pieniędzy niewydanych w 2025 roku.

Zestawienie wypowiedzi władz Malborka z jednoznacznymi wyjaśnieniami Wojewody Pomorskiej prowadzi do wniosku, że opinia publiczna była – świadomie lub nie – wprowadzana w błąd co do zasad finansowania i rozliczania programu OLIOC.

Fakty są jednoznaczne: blisko milion złotych z programu, który miał zwiększyć bezpieczeństwo mieszkańców Malborka, nie został wykorzystany w terminie i wrócił do budżetu państwa.

Co na to Wojewoda? Oficjalne pytania i odpowiedzi

W związku z rozbieżnościami nasza redakcja zwróciła się o wyjaśnienia do Wojewody Pomorskiej. Odpowiedzi udzieliła Anna Kowalewska z Biura Wojewody Pomorskiej.

Pytanie - Czy prawdą jest, że środki z dotacji OLIOC niewykorzystane w 2025 roku przez gminy będą im doliczane do dotacji przyznawanych w 2026 roku?

Odpowiedź:

- W przypadku niewykorzystania przyznanych środków w danym roku budżetowym, tj. do 31 grudnia 2025 r., podlegają one zwrotowi do budżetu państwa. Nie jest to jednoznaczne z tym, że gmina może zawnioskować o zwiększenia dotacji o te środki, które wykorzystała w roku ubiegłym.

Pytanie - Czy dotacja w 2025 roku przyznana miastu Malbork będzie potraktowana jako „niewygas” i miasto już dziś ma informacje o 1 milionów który będą mogli doliczyć do dotacji na 2026 rok.

Odpowiedź:

- Dotacja w 2025 roku przyznana miastu Malbork nie będzie potraktowana jako 'niewygasy', gdyż środkami, które nie wygasają z upływem roku budżetowego (2025) są tylko środki ujęte w rozporządzeniu w sprawie wydatków budżetu państwa, które nie wygasają z upływem roku budżetowego, które Rada Ministrów, po uzyskaniu opinii sejmowej komisji właściwej do spraw budżetu, może wydać w terminie do 15 grudnia roku budżetowego.

Pytanie - Czy podczas rozmów i szkoleń z jednostkami samorządu terytorialnego wskazywała Pani, że środki przyznane w 2025 roku muszą być wydatkowane do 31.12.2025 a w innym wypadku zostaną zwrócone do budżetu państwa?

Odpowiedź:

- Środki przyznane w roku 2025 muszą być wykorzystane w danym roku budżetowym, tj. w 2025 r., a niewykorzystaną kwotę należy zwrócić na rachunek budżetu państwa.

Pytanie - Czy może Pani przekazać informacje na temat kwoty przyznanej Miastu Malbork według oficjalnych informacji i dokumentów?

Odpowiedź:

- Kwota przyznana Miastu Malbork ostatecznie zamknęła się w wysokości 3 181 308 zł.

Pytanie - Czy podczas ustalania systemu dotacji na rok 2026 kwoty niewykorzystane w 2025 roku zostały zabezpieczone dla tych samych gmin, które ich nie wykorzystały, czy system będzie inny?

Odpowiedź:

- Nie ma możliwości, aby środki niewykorzystane w 2025 roku zostały przyznane dodatkowo lub ponownie w 2026 r.

Pytanie - Czy Miasto mogło w porozumieniu przekazać przyznaną dotację innemu podmiotowi samorządu terytorialnego, który mógłby wydać te pieniądze, lub czy mogło zakupić inne sprzęty o podobnych parametrach w przypadku braku na rynku tych określonych w umowach z Wojewodą?

Odpowiedź:

- Miasto mogło zrzec się swojej części dotacji na rzecz innych jednostek samorządu terytorialnego z terenu powiatu, na jego wniosek. Mogło również dokonać zakupu sprzętu o podobnych parametrach – w takim przypadku winien być sporządzony aneks do umowy wraz z nowym załącznikiem w zakresie rzeczowego wykazu sprzętu.

Stanowisko Urzędu Miasta Malborka

Równolegle o wyjaśnienia poprosiliśmy Urząd Miasta Malborka. Odpowiedzi udzielił Bartosz Recław z Biura ds. Zarządzania Kryzysowego.

Pytanie - Jaką kwotę dotacji przyznano Miastu Malbork oraz jaką kwotę i na jaki sprzęt ją wydano?

Odpowiedź:

- Miastu Malbork przyznano dotację w łącznej wysokości 3 181 308,00 zł w ramach Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej. W okresie od 26.10.2025 r. do 31.12.2025 r. wydatkowano 2 090 237,10 zł, co stanowi 65,70% całkowitej kwoty dotacji. Środki zostały przeznaczone m.in. na zakup: sprzętu zabezpieczenia energetycznego, w tym 4 agregatów wysokiej mocy oraz 8 agregatów o mocy do 5 kW, sprzętu przeciwpowodziowego, sprzętu ratunkowego, logistycznego i medycznego, środków ochrony osobistej, środków łączności oraz systemów ostrzegania. Dodatkowo zorganizowano szkolenia (m.in. z zakresu Kwalifikowanej Pierwszej Pomocy) dla pracowników Urzędu Miasta, jednostek organizacyjnych, OSP oraz akcje informacyjno-edukacyjne dla mieszkańców.

Pytanie - Czy Miasto Malbork posiada informacje od Wojewody na temat przesunięcia niewykorzystanych środków z 2025 roku na 2026 rok?

Odpowiedź:

- W związku z wdrożeniem nowego Systemu składania wniosków Obrony Cywilnej przez Pomorski Urząd Wojewódzki na ten moment Miasto nie posiada wiążącej informacji. Jednocześnie kwota uzyskanych oszczędności została wskazana we wniosku o dofinansowanie z Programu OLiOC na rok 2026, opiewającym łącznie na 4 480 000,00 zł.

Pytanie - Czy Miasto Malbork mogło przekazać dotację innemu JST lub zakupić inny sprzęt o podobnych parametrach?

Odpowiedź:

- Miasto Malbork nie miało możliwości przekazania przyznanej dotacji innej jednostce samorządu terytorialnego. Oznacza to, że Miasto było zobowiązane do realizacji zakupów wyłącznie w zakresie określonym w umowie dotacyjnej.

Pytanie - Dlaczego cała kwota dotacji nie została wykorzystana?

Odpowiedź:

- Przeprowadzone procedury zakupowe skutkowały oszczędnościami w wysokości 928 941,94 zł, co potwierdza gospodarność i celowość wydatkowania środków publicznych. Cała kwota dotacji nie została wykorzystana z powodu braku dostępności określonego asortymentu na rynku w terminie rozliczenia dotacji. Nie dokonano zakupu następujących produktów na łączną kwotę 162 500,00 zł:

pompy do wody zanieczyszczonej (5 szt.) – 50 000 zł,

kontenery mieszkalne (3 szt.) – 90 000 zł,

kamery do systemu monitoringu (6 szt.) – 20 000 zł,

urządzenie do napełniania worków z piaskiem (1 szt.) – 2 500 zł.

Pytanie - Ile osób obecnie jest zatrudnionych w wydziale bezpieczeństwa oraz kto jest naczelnikiem wydziału?

Odpowiedź:

- Cztery osoby w niepełnym wymiarze czasowym. Zgodnie ze schematem organizacyjnym Urzędu Miasta Malborka nie jest wydzielony Wydział Bezpieczeństwa, a funkcjonuje Biuro ds. Zarządzania Kryzysowego, Obrony Cywilnej i Sprawach Obronnych, którym kieruje Główny Specjalista Biura.